Terugblik con­gres ‘Be­denk het goe­de’: sa­men den­ken over ge­loof

Zin­ge­ving en ge­loof als bron­nen van her­stel
Tij­dens de le­zin­gen viel op hoe­veel aan­dacht er was voor exis­ten­ti­ë­le en spi­ri­tu­e­le di­men­sies in de ggz.

Positieve psychologie, zingeving en geloof
De lezing van prof. dr. Nele Jacobs richtte zich op de rol van positieve psychologie, zingeving en geloof in het bevorderen van welbevinden doorheen de levensloop. Ja­cobs liet zien hoe men­sen ook in pe­ri­o­des van lij­den kun­nen groei­en en besprak het concept van posttraumatische groei. Aan de hand van Acceptance and Commitment Therapy (ACT) werd het belang van waarde-gedreven gedrag benadrukt. Spiritualiteit (zoals verbondenheid, zingeving en transcendente ervaringen) en geloof (zoals godsbeelden en religieuze coping) bleken belangrijke bronnen van veerkracht en welbevinden. Zelfcompassie fungeert hierbij als een belangrijke mediator.

Positieve geestelijke gezondheid en mentaal welbevinden
Prof. dr. Ernst Bohlmeijer pleitte voor een fundamentele heroriëntatie van de geestelijke gezondheidszorg (ggz), met meer aandacht voor positieve geestelijke gezondheid en mentaal welbevinden, ook bij blijvende psychische klachten.
Metafoor van de zeilboot: De zeilboot symboliseert het leven: kwetsbaar én krachtig. Therapie helpt niet alleen bij het dichten van lekken, maar ook bij het richten van het zeil op wat betekenisvol is.

Innerlijke bronnen van veerkracht
Prof. dr. mr. Christiaan Vinkers maakte een brug tussen biologische processen (stresshormonen, hersenen, immuunsysteem) en existentiële of psychologische thema’s (zingeving, veerkracht, relaties, perceptie). Iedereen heeft volgens hem een ‘stressorkest’: een innerlijk systeem dat bepaalt hoe je op uitdagingen reageert. Dit orkest is deels biologisch, deels gevormd door levenservaring en overtuigingen. De kern van veerkracht ligt volgens Vinkers in de binnenwereld: hoe interpreteren we stress, wat geloven we over onszelf, en hoe beleven we zin? Hij pleitte voor een bredere visie op mentale gezondheid, waarbij preventie, werkcontext en zingeving integraal onderdeel zijn van het gesprek. Hij roept op om als dirigent de dirigeerstok op te pakken om het stressorkest in goede banen te leiden. Een pakkende metafoor van hoe belangrijk balans en zelfinzicht zijn. En Chris­ti­aan Vin­kers be­na­druk­te het be­lang van on­ze ‘bin­nen­we­reld’ als bron van her­stel.

In­ner maakt le­ven in lief­de leer­baar
Ook werd tij­dens het con­gres de me­di­ta­tie-app In­ner ge­pre­sen­teerd: een leer­rou­te die men­sen wil hel­pen om be­wus­ter te le­ven van­uit lief­de, voor zich­zelf, de an­der en God. Da­niel­le van de La­ge­maat ver­tel­de hoe de­ze app cli­ën­ten kan on­der­steu­nen, juist als wacht­tij­den lang zijn of als er be­hoef­te is aan meer diep­gang.

Vergeving bij vroegkinderlijk trauma
Met veel gevoel nam psycholoog Allard Sierksma MSc, de groep mee in zijn workshop over vergeving bij vroegkinderlijk trauma. Aan de hand van het nummer Cannibal van Marcus Mumford werd het onderwerp geïntroduceerd.

“But when I began to tell, it became the hardest thing I ever said out loud.”

Vergeving is geen ‘quick fix’, maar een lang en zorgvuldig proces waarin erkenning en rouw centraal staan. Sierksma onderstreepte het belang van timing. Hij vindt dat je niet te snel moet beginnen over vergeving. Het kan pas aan bod komen als er veiligheid, erkenning en een stevige therapeutische basis is gelegd. Sierksma waarschuwt voor het overslaan van de woede en de rauwe pijn, en stelt dat echte vergeving pas mogelijk wordt wanneer het kwaad onder ogen is gezien. In zijn visie staat vergeving niet tegenover rechtvaardigheid, maar vergt het een diepe morele en psychologische verankering. Zijn boodschap was even indringend als hoopvol: herstel is mogelijk, maar vraagt moed, zorgvuldigheid en het durven blijven bij de pijn.

———————–

De publiekslezing  van prof. dr. Hanneke Schaap-Jonker, rector Kennisinstituut christelijke ggz (Kicg) was onderdeel van het 10-jarig jubileum van het Kennisinstituut christelijke.

Weg met het zelfvertrouwen!
Prof. dr. Hanneke Schaap-Jonker: Schaap-Jonker sloot het congres af met een confronterende en tegelijk bevrijdende boodschap: “Weg met het zelfvertrouwen”. Niet omdat vertrouwen in jezelf onbelangrijk is, maar omdat het vaak de voorwaarde is geworden voor ‘mogen leven’. Ze pleit voor een nieuw narratief, waarin het zelf niet voortdurend moet bewijzen, presteren of voldoen.

Ze schetst een maatschappij waarin het individu de last draagt van het eigen geluk, met schaamte en burn-out als gevolg. In plaats van continue de focus op ‘het beste uit jezelf halen’, vraagt ze aandacht voor gedeeld mens-zijn en relationele verbondenheid. Ze heeft het over een crisis in tijdservaring en plaats beleving, veroorzaakt door hyperproductiviteit en hyperconnectiviteit, waardoor je als mens losraakt van het grotere verhaal.

Haar oproep: herwaardeer verhalen die menselijkheid centraal stellen. Niet meten, maar ontmoeten. Niet optimaliseren, maar omarmen. In haar visie vormt geloof – in God of het leven zelf – een kompas dat rust en richting biedt.

Conclusie: Het goede bedenken is een daad van moed
‘Bedenk het goede’ is geen simpel verhaal van alleen maar “positief denken”. Het is een uitnodiging om te blijven geloven in menselijkheid, ondanks – of juist door – het lijden heen. Het congres bood een verdiepend en gelaagd perspectief op mentale gezondheid en zingeving, dat verder reikt dan interventies of protocollen.